W moim dzieciństwie rano 6 grudnia pierwszą rzeczą było sprawdzenie butów postawionych wieczorem przy drzwiach. Zwykle czekały w nich jabłko, orzechy i kilka cukierków – a raz nawet pomarańcza, co było wtedy prawdziwym skarbem. Dziś przygotowuję mikołajkowe niespodzianki dla wnuków i chętnie opowiadam im, skąd wziął się ten zwyczaj.
Najważniejsze w skrócie
- Kiedy: 6 grudnia, w dzień świętego Mikołaja
- Kim był: biskupem Miry, żyjącym na przełomie III i IV wieku
- Zwyczaj: drobne prezenty w butach, pod poduszką lub w skarpecie
Kim był święty Mikołaj
Święty Mikołaj był biskupem Miry, miasta na terenie dzisiejszej Turcji. Żył na przełomie III i IV wieku i słynął z dobroci oraz pomocy ubogim. Jego wspomnienie przypada 6 grudnia. Przez wieki stał się jednym z najbardziej lubianych świętych w Europie – patronem dzieci, żeglarzy i podróżnych.
Legenda o trzech sakiewkach
Najbardziej znana opowieść mówi o ubogim ojcu trzech córek, którego nie było stać na posag dla nich. Mikołaj, chcąc pomóc, a jednocześnie pozostać nieznanym, nocą wrzucił do ich domu sakiewki ze złotem. W niektórych wersjach legendy złoto wpadło przez komin i trafiło do pończoch suszących się przy palenisku. Stąd wziął się zwyczaj zostawiania prezentów w skarpetach, butach albo pod poduszką – tak, żeby obdarowany znalazł je rano.
Mikołajki w Polsce dawniej i dziś
Dawniej mikołajkowe prezenty były skromne: jabłka, orzechy, pierniki, czasem drewniana zabawka. Grzeczne dzieci dostawały słodycze, a te niegrzeczne – według żartobliwej tradycji – rózgę. Dziś Mikołajki obchodzi się w domach, szkołach i zakładach pracy. W wielu firmach i klasach losuje się imiona i kupuje drobny prezent dla wylosowanej osoby.
Warto pamiętać, że w polskiej tradycji Mikołajki to co innego niż Wigilia. Prezenty pod choinką w wielu regionach przynosi Gwiazdor, Aniołek albo Dzieciątko – zależnie od tego, gdzie mieszkamy.
Pomysły na mikołajkowe drobiazgi
- Mandarynki, orzechy i pierniczki – jak dawniej.
- Ciepłe skarpety albo rękawiczki z zimowym wzorem.
- Książeczka z kolędami lub opowiadaniami świątecznymi.
- Ozdoba choinkowa, którą dziecko samo powiesi na choince.
- Liścik od „Mikołaja” z kilkoma ciepłymi słowami – dla dzieci często cenniejszy niż sam prezent.
Podsumowanie
Mikołajki 6 grudnia upamiętniają świętego Mikołaja z Miry, który pomagał potrzebującym, nie chwaląc się tym. Z legendy o złotych sakiewkach wziął się zwyczaj drobnych prezentów w butach i pod poduszką. Nie muszą być drogie – wystarczą mandarynki, pierniczki i odrobina tajemnicy, żeby rano w domu było radośnie.
Zdjęcie główne: John Robinette / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0 (kadrowanie i korekta kolorów).